Author :
Abstract
Bu makale, 1925-1979 yılları arasında İran’da hüküm süren Pehlevi Hanedanlığı döneminde gerçekleştirilen kadın modernleşmesi politikalarını sosyolojik bir perspektifle ele almaktadır. Modernleşmenin yalnızca ekonomik ve kurumsal değil, aynı zamanda kültürel ve toplumsal dönüşümleri de içerdiği varsayımından yola çıkılarak, bu süreçte kadınların kamusal alandaki görünürlüğü, eğitim ve istihdam olanaklarına erişimi, siyasal temsiliyetleri ve toplumsal cinsiyet rollerindeki değişimler incelenmiştir. Rıza Şah ve Muhammed Rıza Şah dönemlerinde yürürlüğe konan reformların, yukarıdan aşağıya bir modernleşme anlayışı çerçevesinde şekillendiği, bu nedenle halkın geniş kesimleri tarafından bir tür kültürel dayatma olarak algılandığı savunulmaktadır. Makale, modernleşme sürecinde kadın bedeninin ve kimliğinin nasıl birer ideolojik vitrin haline getirildiğini, kadınların modernleşmenin aktif öznesi olup olmadıklarını ve bu süreçte ataerkil yapının nasıl dönüşüme uğradığını tartışmaktadır. Bu bağlamda Michel Foucault’nun iktidar ve beden politikaları, Jürgen Habermas’ın kamusal alan kuramı ve feminist kuramlar temel kuramsal çerçeveyi oluşturmuştur. Makalede ayrıca, modernleşmenin sınıfsal, mekânsal ve kültürel olarak eşitsiz bir biçimde tezahür ettiği; şehirli ve eğitimli kadınların bu süreçten görece daha fazla fayda sağladığı, kırsal kesimlerdeki kadınların ise dışlanma riskiyle karşı karşıya kaldığı gösterilmiştir. Sonuç olarak, Pehlevi dönemi kadın modernleşmesi, kadınları özgürleştiren değil; onları yeni bir iktidar söylemi içinde konumlandıran ve ataerkil yapıyı farklı biçimlerde yeniden üreten bir proje olarak değerlendirilmiştir.
Keywords
Abstract
This article examines the policies of women's modernisation implemented during the Pahlavi dynasty, which ruled Iran between 1925 and 1979, through a sociological perspective. Departing from the assumption that modernisation encompasses not only economic and institutional transformations but also cultural and social shifts, the study analyses changes in women's visibility in the public sphere, their access to education and employment opportunities, their political representation, and the reconfiguration of gender roles during this period. It argues that the reforms introduced during the reigns of Reza Shah and Mohammad Reza Shah were shaped within a top-down understanding of modernisation and were therefore perceived by broad segments of society as a form of cultural imposition.
The article further discusses how, throughout the modernisation process, the female body and identity became ideological showcases; whether women acted as active agents of modernisation; and how patriarchal structures were transformed in this context. Michel Foucault’s concepts of power and body politics, Jürgen Habermas’s theory of the public sphere, and various strands of feminist theory constitute the main theoretical framework of the study. The article also demonstrates that modernisation manifested itself in class-based, spatial, and cultural inequalities: urban and educated women benefited more from these reforms, whereas women in rural areas faced a heightened risk of exclusion. Ultimately, the modernisation of women during the Pahlavi era is evaluated not as a project that liberated women, but as one that positioned them within a new discourse of power and reproduced patriarchal structures in altered forms.
