Author :
Abstract
İsmâil Hakkı Bursevî’nin (ö. 1725) Rûhu’l-Beyân adlı tefsiri, işârî bir tefsir olmasına rağmen Kur’ân’ın dilsel ve anlamsal inceliklerini ortaya koymada sarf ilmine sıklıkla değinen bir eserdir. Bursevî, tefsirinde sarf ilminin temel bileşenleri olan lafızların asıllarını, kelimlerin ölçü ve vezinlerini, kelimede meydana gelen i’lal, ibdal ve kalb işlermlerini, ismin sınıflarından olan mastar, ismi fail, ismi meful, ismi tafdil, ismi tasğir, sıfatı müşebbehe, ismi zaman ve ismi mekan vezinlerini, fillerin malum ve meçul, mazi ve mudari vezinlerini müteaddi ve lazimi kısımlarını, aynı zamanda kelimenin müfreti tesniye ve cemiliğini, marifelik ve nekireliğini ve sözcüklerin anlam ve delaletlerini derinlemesine analiz etmiştir. Bursevî, tefsirinde geçen bir kelimenin manasını aktarırken lafzın geldiği köke ve delalet ettiği manayı değinmiştir ayrıca kelimenin manasının yanında, lafzın geldiği babı ve lafızda meydana gelen i’lal, ibdal ve kalb işlermlerine de yer vermiştir. Kelimenin sınıflarından olan ismin kısmına değinmiş ve ismin şekil değişikliği ile cümleye kattığı manayı da sistemli bir şekilde zikretmiştir. Fillerin mazi-muzari ve malum- meşhul sigaların dilbilimsel yapısını ve işlevsel farklılıklarını inceler. Ayrıca Marife ve nekre kullanımlarını, Müfred, tesniye ve cemi’ kullanımlarını ve müzekkerlik ve müenneslik olgusunu da değinerek işlevsel farklılıklarını inceler. Bu yönleriyle Rûhu’l-Beyân tefsiri, emsalleri olan işârî tefsirinden ayrılmaktadır.
Keywords
Abstract
Despite being a Sufi-inspired (ishārī) commentary, Ismail Hakkı Bursevî's (d. 1725) Qur'anic exegesis Rūḥ al-Bayān is a work that frequently engages with the science of morphology (ṣarf) to elucidate the linguistic and semantic subtleties of the Qur'an. In his commentary, Bursevî provides in-depth analysis of the fundamental components of morphology. This includes the original forms of words (aṣl al-alfāẓ), their measures and patterns (awzān), the phonological and morphological changes they undergo (such as ʿilal, ibdāl, and qalb), and the various nominal patterns—including those for the maṣdar (verbal noun), ism al-fāʿil (active participle), ism al-mafʿūl (passive participle), ism al-tafḍīl (elative), ism al-taṣghīr (diminutive), al-ṣifah al-mushabbahah (resembling adjective), and the patterns for nouns of time and place (ism al-zamān wa al-makān). He also examines verbal patterns, analyzing the forms for the active and passive voice (maʿlūm and majhūl), the perfect and imperfect tenses (māḍī and muḍāriʿ), and their transitive and intransitive divisions (mutaʿaddī and lāzim). Furthermore, he delves into a word's number (singular, dual, and plural), definiteness and indefiniteness (maʿrifah and nakirah), and the semantic meanings and connotations (dalālāt) of terms. When conveying the meaning of a word in his commentary, Bursevî refers to its root and its denoted meaning. In addition to the meaning, he notes the verbal or nominal pattern (bāb) from which the word is derived and details any phonological changes (ʿilal, ibdāl, qalb) that have occurred. He addresses the classification of the word, specifically its nominal aspects, and systematically explains the meaning a noun contributes to a sentence through changes in its form. He investigates the linguistic structure and functional differences of verbal paradigms, including perfect/imperfect and active/passive forms. Additionally, he examines the functional distinctions in the use of definite and indefinite nouns, singular, dual, and plural forms, and the phenomenon of grammatical gender (masculine and feminine). In these aspects, the Rūḥ al-Bayān commentary distinguishes itself from other comparable Sufi-inspired (ishārī) exegeses.
