Author :
Abstract
Kişilerin ve kurumların risklerini teminat altına almak fikri ile ortaya çıkan sigorta ilişkisinin temelini ve bu ilişkiye dayalı sigorta poliçelerinin ana içeriğini Türk Ticaret Kanunu ve Sigortacılık Kanunundaki düzenlemeler gereği sigorta poliçesi genel şartları oluşturmaktadır. Sigorta poliçesi içerisindeki genel şartların taraflar arasında ortaya çıkacak bir uyuşmazlıkta denetiminin gerektiği gibi yapılabilmesi adına hukuki niteliğinin belirlenmesi önem arz etmektedir. Bu noktada genel şartların hukuki niteliği açısından SK’nin 11. maddesinde Müsteşarlıkça (uygulamada Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu) onaylanmasının öngörülmesi sebebiyle hatta uygulamada onayı da aşarak düzenleme yetkisinin de bulunması idari bir işlem olduğunu ya da adında geçen ‘genel şartlar’ ibaresinden Türk Borçlar Kanunundaki genel işlem koşullarını akla getirmektedir. Hukuki niteliğinin tam olarak anlaşılabilmesi içinse genel şartlara şekli olarak bakmak yerine bir bütün olarak ele almak, sigorta poliçesi içerisindeki yerine ve fonksiyonuna bakmak gerekmektedir. Genel şartlar her ne kadar Kanun’da belirtilen idare konumundaki bir Kurum tarafından düzenlenip onaylansa da bu durum genel şartları tek başına idari işlem haline getirmeyecektir. Kanunun böyle bir durumu öngörmesinin sebebi sigorta ilişkisinin zayıf konumunda olan sigortalıyı korumak isteğidir. Ayrıca idari işlemlerde yetkide ve usulde paralellik ilkesi geçerli iken kanunlardaki zayıf konuma yönelik bazı düzenlemeler taraflarında bu maddelerde değişiklik oluşmasını sağlayabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte genel şartların Resmi Gazetede yayımlanarak bağlayıcılık kazanması da genel işlem koşulu olma özelliğine ters düşse de sigorta ilişkilerinin temeli incelendiğinde sigortacı karşısında sigortalı hem bilgi hem de ekonomik güç olarak zayıf konumda bulunmaktadır, bu durum taraflar ve kamu menfaati adına adaletsizliğe yol açmaması için öngörülmüştür. Genel şartların hukuki niteliğine ilişkin genel kabul ise genel işlem koşulu olduğuna yöneliktir. TBK’nin 20. maddesine göre genel işlem koşulları ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleridir. Genel şartlar da tıpkı genel işlem koşulları için Kanunda belirtildiği üzere ileride düzenlenecek aynı tür sigorta dalındaki pek çok 443 sigorta sözleşmesinde kullanılmak üzere müzakere imkânı olmaksızın hazırlanarak karşı tarafa sunulurlar. Genel şartların idarece düzenlenip onaylanması ise genel işlem koşulu özelliğine zeval getirmeyecektir. Ayrıca her ne kadar genel işlem koşullarına ilişkin madde lafzında ‘düzenleyen’ ibaresi geçse de bu kavram dar kapsamlı yorumlanmamalı ve genel şartları kullanan kişi/kurum da bu ifade kapsamında değerlendirilmelidir. Genel kabule göre söz konusu hükümlerin genel işlem koşulu olabilmesi için düzenleyen ile kullananların aynı olması da gerekmemektedir.
Keywords
Abstract
The main content of insurance policies, which provide coverage for risks, is constituted by the general terms and conditions of the insurance policy as required by law. In terms of the legal nature of the general terms, the fact that the law stipulates that they must be approved by the Undersecretariat suggests that it is an administrative act, or the phrase ‘general terms’ suggests general transaction conditions. In order to fully understand the legal nature of the general terms, it is necessary to consider the general terms as a whole instead of looking at them as a form, and to look at their place and function within the insurance policy. Even though the general terms and conditions are issued and approved by an institution, which is in the position of the administration specified in the Law, this will not make the general terms and conditions an administrative act on its own. The reason why the Law envisages such a situation is the desire to protect the insured, who is in the weak position in the insurance relationship. In addition, while the principle of parallelism in jurisdiction and procedure applies to administrative acts, some regulations regarding the weak position in the laws show that the parties can bring about changes in these articles. In addition, although the fact that the general conditions become binding by being published in the Official Gazette is contrary to its characteristic of being a general transaction condition, when the basis of insurance relations is analyzed, the insured is in a weak position in terms of both knowledge and economic power against the insurer, and this situation is foreseen in order not to cause injustice on behalf of the parties and the public interest. The general acceptance regarding the legal nature of general terms is that they are general transaction terms. According to Article 20 of the TCO, general terms and conditions are contractual provisions that are prepared in advance, alone, and presented to the other party in order to be used in a large number of similar contracts in the future. General terms, as stated in the Law for general terms of business, are prepared and presented to the counterparty without the possibility of negotiation in 444 order to be used in many insurance contracts of the same type to be concluded in the future. The issuance and approval of the general terms by the administration will not impair the general terms and conditions. In addition, although the term “organizer” is mentioned in the wording of the article on general terms and conditions, this concept should not be interpreted narrowly and the person/entity using the general terms should also be considered within the scope of this expression. According to the general acceptance, in order for the provisions in question to be general terms and conditions, the issuer and the user do not have to be the same.
