OSMANLI DÖNEMİNDE MUSUL’DA CAMİ AVLUSUNA TERKEDİLEN ÇOCUKLARA MA’AŞ BAĞLANMASI İLE İLGİLİ BAZI TESPİTLER (1850-1860)
Author :
Abstract
Osmanlı Devleti’nde sosyal yardım uygulamaları, merkezi otoritenin en savunmasız tebaasını koruma altına alma gayesinin bir sonucu olarak imparatorluğun geneline yayılmıştır. Bu koruma ağının en özgün halkalarından birini, cami avlusu gibi kamusal alanlara terk edilen çocukların (lakit) iaşesi için tesis edilen maaş sistemi oluşturmaktadır. Belirli bir bölgeye mahsus kalmayan bu uygulama, devletin sosyal adalet mekanizmasının her vilayette benzer şekilde işlediğini kanıtlamaktadır. Bu çalışmanın amacı, söz konusu genel uygulamanın Musul eyaleti özelindeki yansımalarını, 1851-1860 yılları arasındaki arşiv belgeleri ışığında ortaya koymaktır. Kentin en güvenli kamusal mekânları olan camilerin neden birer sığınak olarak seçildiği ve devletin bu çocuklara ayırdığı 'maaş' (nafaka) sisteminin Musul bürokrasisindeki işleyişi, merkezi bürokraside (Meclis-i Vâlâ) nasıl değerlendirildiği ve Padişah onayıyla nihai bir sosyal güvenlik adımına nasıl dönüştüğü çevirisini yaptığımız belgeler üzerinden analiz edilecektir. Netice itibarıyla elde edilen diğer bulgularla, Musul’daki maaş tahsisatlarının bir istisna değil, imparatorluk sathındaki kapsayıcı çocuk koruma vizyonunun bir parçası olduğunu doğrulamaktadır.
Keywords
Abstract
In the Ottoman Empire, social welfare practices spread throughout the empire as a result of the central authority's aim to protect its most vulnerable subjects. One of the most unique links in this protection network was the salary system established for the sustenance of children (lakit) abandoned in public spaces such as mosque courtyards. This practice, not confined to a specific region, demonstrates that the state's social justice mechanism operated similarly in every province. The aim of this study is to reveal the reflections of this general practice in the Mosul province, in light of archival documents from 1851-1860. The reasons why mosques, the safest public spaces in the city, were chosen as shelters, the functioning of the 'salary' (nafaka) system allocated by the state to these children within the Mosul bureaucracy, how it was evaluated in the central bureaucracy (Meclis-i Vâlâ), and how it was transformed into a final social security measure with the approval of the Sultan will be analyzed through the translated documents. Ultimately, these and other findings confirm that the salary allocations in Mosul were not an exception, but part of an all-encompassing vision of child protection across the empire
