TÜRKİYE’DE SICAKLIKLAR İLE YÜKSELTİ VE ENLEM İLİŞKİSi

Author:

Number of pages: 501-519
Year-Number: 2021-53

Abstract

İklimin temel ögelerinden biri olan sıcaklık, coğrafi özellikler sebebiyle zamansal ve alansal olarak farklılık göstermektedir. Genel bir ifadeyle; sıcaklıktaki değişimlerin yatay dağılışı üzerinde enlem, dikey dağılışı üzerinde yükselti etkili olmaktadır. Bu çalışmanın amacı; Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM)’nden alınan 1960-2017, 1960-1990 ve 1980-2010 yılları arasında Türkiye’deki aylık maksimum, minimum ve ortalama sıcaklık değerlerinin yükselti ve enlem ile ilişkisini tespit etmektir. Çalışmada üç farklı zaman aralığında ortalama, maksimum ve minimum sıcaklık verilerinin yükselti ve enlem ile ilişkisini göstermek için Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Enlem ile sıcaklıklar arasındaki ilişkiyi belirlerken sıcaklıklar üzerindeki yükselti etkisini ortadan kaldırmak için deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık değerleri kullanılmıştır. Ancak formülde sabit olan sıcaklık düşme oranı (SDO), çalışmada yıllık ve mevsimlik regresyon modelleri oluşturularak belirlenmiştir. Çalışmanın sonuçlarına göre; Türkiye’de sıcaklığın yükselti ile ilişkisinin genel olarak enlem ile olan ilişkisinden daha yüksek katsayılara sahip olduğu görülmektedir. Yıllık ortalama sıcaklıklar üzerinde yükselti ve enlem etkisi benzer determinasyon katsayıları göstermiştir. Türkiye genelinde yaz mevsimi ortalama ve maksimum sıcaklıkları üzerinde meydana gelen değişimlerde hem yükselti hem de enlem faktörlerinin etkileri düşüktür. Coğrafi bölgelerde ise; bölgelerin sahip oldukları denizellik, karasallık, coğrafi konum ve yer şekilleri gibi özelliklerin, sıcaklık ve yükselti ilişkilerinde yıllık ve mevsimlik olarak farklılara yol açtığı sonucuna ulaşmıştır

Keywords

Abstract

Temperature, one of the basic elements of climate, vary temporally and spatially due to geographical characteristics. In general terms; Latitude is effective on the horizontal distribution of changes in temperature and elevation is effective on its vertical distribution. The aim of this study was to determine the relationship between monthly maximum, minimum and average temperature values with  latitude and altitude  in Turkey by using data obtained from ground-based Meteorology stations (in the periods of 1960-2017, 1960-1990 and 1980-2010). In the study, Pearson correlation analysis was used to show the relationship between the mean, maximum and minimum temperature data with elevation and latitude at three different time intervals. While determining the relationship between latitude and temperatures, the reduced temperature formula was used to eliminate the elevation effect on temperatures. However, the constant lapse rate values in the formula were re- determined by creating annual and seasonal regression models in the study. According to the results of correlation analysis, of temperature and elevation relationship in Turkey generally higher than the relationship between temperature and latitude. The effect of altitude and latitude on annual average temperatures showed similar coefficients of determination. On the mean and maximum temperatures of Turkey in summer, the effects of concluded that the characteristics of the regions such as marine, terrestrial, geographical location and landforms control the annual and seasonal differences in temperature and altitude relationships.

Keywords