ISSN:2149-0821

TÜRK DİKOTOMİ ALGISININ ORHON YAZITLARINDAKİ GÖRÜNÜMÜ


Orhon yazıtlarında öne çıkan konulardan biri, Türk kozmogoni sisteminin bir parçası durumunda olan gök-yer su dikotomisidir. Evrendoğumu biçiminde adlandırılan kozmogoni mitleri, yaratılışın arketipsel modelini ortaya koyar ve başlangıçtan söz eder. Bu mitlerde, evrenin ve kozmik ögelerin yaratılışı, kaostan kozmosa geçiş kendisine yer bulur. Toplumlara göre değişen bu anlatımlar kültürel kodlar sunmaları bakımından dikkate değerdir. Orhon yazıtlarında yer alan Te?ri, kök-yir sub (gök-yer su), Umay gibi kullanımlar Türklerin belleğindeki kozmogonik düşünceyi yansıtır. Dikotomi, birbirine karşıt görünen iki ögenin uyum içerisinde olma durumunu ifade eder. Türk kozmogonik sisteminin önemli bir parçası durumundaki dikotomi, Türklerin evren tasarımındaki başat ögelerdendir. Yazıtlarda sık yinelenen kök (gök) ve yir~yir sub ifadelerinin bağlam içerisinde kazandığı değer, uyum/birlikteliktir. Öncelikli olarak mavi göğün, daha sonra yağız yerin yaratılması, toplumsal kaos ortamlarında gök ve yer suyun yardımcı olma ya da sorun çözme gibi işlevlere sahip olması, dikotomik sistemin görünümlerini oluşturur.


Keywords


Orhon yazıtları, kozmogoni, dikotomi, gök-yer su, evren tasarımı.

Author: İnan GÜMÜŞ - - Pınar DAĞ
Number of pages: 292-302
DOI: http://dx.doi.org/10.16990/SOBIDER.239
Full text:
Paylaş:
The Journal of Social Sciences
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.