ISSN:2149-0821

MÂTÜRÎDÎ’DE DEİZM NÜBÜVVET GÖRÜŞÜNÜN ELEŞTİRİSİ


Türk İslâm dünyasının önemli âlimi Mâtürîdî, nübüvveti ve peygamberi kabul etmeyen deistik teolojinin aksine vahyi, bilgi kaynakları arasında kabul eder. Doğruluğu mûcize ile sabit olan peygamberin verdiği haberin kabul edilmesi aklî bir gerekliliktir. Doğruya, hakikate, iyiye ve güzele ancak akıl-vahiy birlikteliği ile ulaşılabilir. İnsanda bulunan en aziz şey aklın yaratılış hikmeti; vahyi anlamada bir araç ve idrâk vasıtası olmasıdır. Evreni yaratan Tanrı’nın varlığını kabul etmekle birlikte vahyi ve peygamberi reddeden aklı yeterli gören düşünce tarzı Deizm’e göre Tanrı yarattığı aleme müdahil olmadığından insanlar üzerindeki onun herhangi bir yaptırımı yoktur. Tanrı’nın Peygamber göndermesi, buyruğu ve yasağı hikmetten yoksundur. Dinin ve ahlâkın kaynağı vahiy değil, insanın tabiatı ve aklıdır. Deist türü inançların ilah ve peygamber tasavvurlarının arka planını inceleyen Mâtürîdî’ye göre câhillik, fakirlik, dünya meşakkati ve duyuların aklı örtmesi ile akıl hakikat ve hikmetleri anlamaktan âciz olabilir. Yetenekleri belirlenmiş bir varlık olan akıl kendisi için çizilen alanı aşamaz. Eğer nübüvvet ve peygamberler olmasaydı bu âlem hikmetsiz sefeh, abes olurdu. Beşerî davranışlar ancak peygamberler sayesinde övgüye lâyık bir konum alabilir. Allah’ın bir çok hikmetle peygamber göndermesi yani risâlet, nübüvvet insanlığa ilâhî lütuf ve nimettir. Mâtürîdî’nin yaşadığı dönem Semerkand bölgesinde nübüvveti kabul etmeyen akımlar vardı. Sözgelimi Berâhime ve Sümeniyye, Tanrı inancına sahip olmakla birlikte nübüvvet ve vahyin hikmet bakımından anlamsız olduğunu, mûcize’nin de sihre benzediğini iddia ederek peygamberliği kabul etmemekteydi. Dün olduğu gibi günümüzde deizm nübüvvet kurumu üzerinden tartışılmaktadır. Günümüz çağdaş deist türü akımların nübüvveti, vahyi, peygamberi ve mûcizeyi kabul etmemelerinin arka planında aynı tür fikir ve söylemlerinin olması, Mâtürîdî’nin deist görüşleri eleştirirken kullandığı aklî deliller ile metodunun günümüzde de hâlâ geçerliliğini koruduğu söylenebilir. Bu çalışmada Mâtürîdî’de deizm nübüvvet görüşlerinin eleştirisi incelenmektedir.


Keywords


Nübüvvet, Peygamber, Vahiy, Deizm, Mâtürîdî

Author: Osman ORAL
Number of pages: 200-222
DOI: http://dx.doi.org/10.29228/SOBIDER.39322
Full text:
Share:
The Journal of Social Sciences
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.