ISSN:2149-0821

TÜRK HALK HİKÂYELERİNDE İHTİYAR ADAM ARKETİPİ


İnsanlar geçmişten günümüze karşılaştıkları benzer durumları belli davranış kalıplarına sokarak yeni kuşaklar aktara gelmişlerdir. Arketip kavramı ilk örnek, asıl numune, özgül model anlamlarına gelmektedir. Diğer arketipler gibi İhtiyar adam arketipinin de mitlerden dinlere uzanan köklü yapısıyla dikkat çekicidir. Bu bağlamda Türk kültür ve edebiyatında İhtiyar adam arketipi önemli bir yer tutmaktadır. Bu çalışmanın amacı Türk halk hikâyelerinde yer alan ihtiyar adam arketipini incelemektir. Bu çerçevede ihtiyar adam yedi aşk hikâyesi bir kahramanlık hikâyesinde geçtiği tespit edilmiştir. Halk hikâyelerindeki ihtiyar, yaşlı adam, derviş, aksakallı ihtiyar, nur yüzlü, pir gibi adlarla geçen kişi Hızır’dır. Yaşlı adam, hikâyelerde çocuğu olmayan padişah, şah, vezir gibi toplumun üst tabakasına mensup kişilerin çocuk sahibi olmalarına vesile olarak doğacak çocukların yazgısını da belirler. Hikâye kahramanlarının normal hayatta başaramadıkları âşıklık yetisini rüyalarına girerek kazandırır. Ayrıca hikâye kahramanına şifa, sağlık verme; zaman ve mekân aşma; son olarak da dar ve zor durumdan bir anda kurtarma işlevlerine de sahiptir.


Keywords


Hızır, arketip, halk hikâyesi, rüya, zaman yolcusu

Author: Salih GÜLERER
Number of pages: 166-185
DOI: http://dx.doi.org/10.29228/SOBIDER.41659
Full text:
Paylaş:
The Journal of Social Sciences
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.