DUPONT ANALİZ TEKNİĞİ İLE ŞİRKETLERİN ÖZSERMAYE KARLILIĞININ YÖNETİM MUHASEBESİ AÇISINDAN İNCELENMESİ
Author :
Abstract
Bu çalışmanın amacı, DuPont analiz yöntemi kullanılarak Borsa İstanbul imalat sektöründe ana metal alanında faaliyet gösteren şirketlerin özsermaye kârlılığını yönetim muhasebesi açısından incelemek ve özsermaye kârlılığını oluşturan temel bileşenlerin karar alma süreci ile ilişkisini ortaya koymaktır. Çalışma, DuPont analizini yalnızca bir finansal oranlar sistemi olarak değil, aynı zamanda yönetim muhasebesinde performans ölçümü, kontrol ve karar destek aracı olarak ele almayı amaçlamaktadır. Araştırmada yöntem olarak DuPont analiz tekniği tercih edilmiştir. Çalışmanın örneklemini, Borsa İstanbul imalat sektöründe ana metal iş kolunda faaliyet gösteren ve verilerine eksiksiz ulaşılabilen 21 şirket oluşturmaktadır. Analizlerde, söz konusu şirketlerin 2020–2024 dönemine ait bilanço ve gelir tablosu verilerinden yararlanılmıştır. Özsermaye kârlılığı; net kâr marjı, aktif devir hızı ve özsermaye çarpanı bileşenleri ayrı ayrı hesaplanarak DuPont analizi kapsamında değerlendirilmiş ve elde edilen sonuçlar şirket bazında karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular, incelenen şirketlerin büyük çoğunluğunda özsermaye kârlılığının yıllar itibarıyla dalgalı bir seyir izlediğini göstermektedir. Şirket bazında yapılan değerlendirmeler, özsermaye kârlılığındaki değişimlerin ağırlıklı olarak net kâr marjındaki artış ve azalışlardan kaynaklandığını ortaya koymuştur. Aktif devir hızındaki iyileşmelerin bazı şirketlerde kârlılığı desteklediği görülmekle birlikte, bu etkinin çoğu durumda ikincil düzeyde kaldığı tespit edilmiştir. Özsermaye çarpanının ise bazı şirketlerde kârlılığı artırıcı bir unsur olarak öne çıktığı, ancak faaliyet kârlılığının zayıf olduğu dönemlerde yüksek finansal kaldıraç kullanımının özsermaye kârlılığını olumsuz etkileyebildiği belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışma, ana metal sektöründe özsermaye kârlılığının temel belirleyicisinin faaliyet kârlılığı olduğunu ortaya koymakta ve DuPont analizinin yönetim muhasebesi açısından etkin bir performans değerlendirme ve karar destek aracı olarak kullanılabileceğini göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, literatüre sektör ve dönem özelinde katkı sunmaktadır.
Keywords
Abstract
The purpose of this study is to examine the return on equity of companies operating in the primary metal sector of the Istanbul Stock Exchange manufacturing industry using the DuPont analysis method from a management accounting perspective and to reveal the relationship between the fundamental components that constitute return on equity and the decision-making process. The study aims to treat the DuPont analysis not only as a system of financial ratios but also as a performance measurement, control, and decision support tool in management accounting. The DuPont analysis technique was chosen as the method for the research. The sample of the study consists of 21 companies operating in the primary metal industry in the manufacturing sector of the Istanbul Stock Exchange, for which complete data was available. The analysis utilizes the balance sheet and income statement data of these companies for the period 2020–2024. Return on equity was evaluated within the scope of DuPont analysis by separately calculating the components of net profit margin, asset turnover, and equity multiplier, and the results obtained were analyzed comparatively on a company basis. The findings of the study show that return on equity fluctuated over the years in the vast majority of the companies examined. Company-level assessments reveal that changes in return on equity were mainly driven by increases and decreases in net profit margins. Although improvements in asset turnover have been seen to support profitability in some companies, this effect has been found to be secondary in most cases. The equity multiplier has emerged as a factor increasing profitability in some companies; however, it has been determined that high financial leverage usage can negatively affect return on equity during periods of weak operating profitability. In conclusion, the study reveals that operating profitability is the key determinant of equity profitability in the primary metal sector and demonstrates that the DuPont analysis can be used as an effective performance evaluation and decision support tool in management accounting. In this respect, the study contributes to the literature in terms of sector and period specificity.
